Türkiye’de SGK’dan maaş alan emekli, dul ve yetim aylığı dosya sayısı 17 milyona yaklaşırken, artan mali yük ve aktüeryal dengedeki bozulma nedeniyle emekli maaş sisteminde kapsamlı değişiklik hazırlığı başlatıldı. Hükümet, mevcut yapıyı sadeleştirmek ve maaşlar arasındaki farklılıkları azaltmak amacıyla bir reform komisyonu oluşturdu.
Üçlü Hesaplama Sistemi Masada
Mevcut uygulamada emekli maaşları; 1999 öncesi, 2000–2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı döneme göre hesaplanıyor. Her dönem için farklı Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve katsayı uygulanması, emekliler arasında ciddi maaş farklarına yol açıyor. Özellikle 1999 öncesi uzun süre çalışanlar daha avantajlı konuma geçerken, sistem karmaşık ve tartışmalı bir yapı oluşturuyor. Yeni düzenlemede tek bir hesaplama formülü ve sabit bir ABO modeli gündeme gelebilir.
Zam Oranlarında Eşitsizlik Giderilecek mi?
Ocak ve temmuz aylarında yapılan maaş artışlarında SSK ve Bağ-Kur emeklileri 6 aylık enflasyona göre zam alırken, memur emeklileri toplu sözleşme hükümlerine tabi oluyor. Bu durum farklı artış oranlarına neden oluyor. Yeni modelde tüm emekliler için ortak bir artış sistemi ya da maaşların aylık enflasyona göre güncellenmesi gibi seçenekler değerlendiriliyor.
Prim Gün Sayısı Daha Etkili Olabilir
Mevcut sistemde ödenen prim tutarı, prim gün sayısından daha belirleyici rol oynuyor. Bu nedenle uzun süre çalışan bazı sigortalılar, daha kısa süre prim ödeyenlere kıyasla daha düşük maaş alabiliyor. Orta Vadeli Program kapsamında, çalışma süresini teşvik eden ve prim gün sayısını daha belirleyici hale getiren bir model üzerinde duruluyor.
Güncelleme Katsayısı Sorunu
Emeklilik yılına göre maaşlarda oluşan farkın temel nedeni, güncelleme katsayısında kullanılan enflasyon ve büyüme oranlarının değişken olması. Bu durum her yıl “maaş düşüşü” tartışmalarını beraberinde getiriyor. Sabit ya da daha dengeli bir güncelleme katsayısı belirlenmesi seçenekler arasında yer alıyor.
Taban Maaş ve Kurum Farklılıkları
2019’dan beri uygulanan taban maaş sistemi düşük gelirli emeklilere destek sağlasa da taban maaşın hemen üzerindeki aylıklarla oluşan fark yeni bir adaletsizlik eleştirisine yol açtı. Alternatif olarak kök maaşlara kademeli seyyanen artış yapılması ya da üst dilimlere de artış sağlanması gündemde.
Öte yandan 2008 reformuyla tüm kurumlar SGK çatısı altında birleşmesine rağmen, Bağ-Kur’da 9 bin gün olan prim şartı ile SSK arasındaki farklılık sürüyor. Bağ-Kur prim gün şartının 7 bin 200’e indirilmesi ve maaş bağlama sisteminin eşitlenmesi de reform başlıkları arasında bulunuyor. Komisyon çalışmalarını tamamladıktan sonra emekli maaş sisteminde kapsamlı bir değişiklik paketinin kamuoyuna açıklanması bekleniyor.
