Türkiye’nin araştırma ve geliştirme yatırımlarında son yıllarda dikkat çekici bir artış yaşandı. Merkezi yönetim bütçesinden AR-GE faaliyetlerine ayrılan kaynak, 2017’den 2026’ya kadar yaklaşık 23 kat yükselirken, en büyük artışlardan biri uzay araştırmaları alanında gerçekleşti.
Türkiye İstatistik Kurumu verilerinden derlenen bilgilere göre, 2017 yılında 13 milyar 243 milyon 950 bin lira seviyesinde bulunan merkezi yönetim AR-GE bütçesi, 2026’da 308 milyar 568 milyon 34 bin liraya kadar çıktı. Yaklaşık 10 yıllık dönemde araştırma, geliştirme ve inovasyon faaliyetlerine ayrılan bütçedeki bu yükseliş, Türkiye’nin teknoloji odaklı büyüme hedeflerinin önemli göstergelerinden biri oldu.
Uzay Çalışmalarına Ayrılan Kaynak 3,2 Milyar Lirayı Aştı
Sektörlere göre yapılan değerlendirmede en dikkat çekici artış “uzayın keşfi ve kullanımı” başlığında yaşandı. 2017 yılında uzay çalışmalarına merkezi yönetim bütçesinden yaklaşık 30,5 milyon lira kaynak ayrılırken, bu tutar 2024 yılında 2,3 milyar liranın üzerine çıktı. 2026 yılı itibarıyla ise uzay araştırmaları ve projeleri için ayrılan bütçe 3,2 milyar lirayı aştı.
Böylece Türkiye’nin uzay alanındaki AR-GE bütçesi 2017-2026 döneminde yaklaşık 107 kat artış göstermiş oldu. Milli Uzay Programı kapsamında yürütülen projeler, Türkiye’nin ilk insanlı uzay bilim misyonu ve yerli haberleşme uydusu Türksat 6A gibi çalışmalar da bu alana yönelik yatırımların artmasında önemli rol oynadı.
Tarım AR-GE Bütçesi 53 Kat Büyüdü
AR-GE kaynaklarında hızlı büyümenin yaşandığı bir diğer sektör ise tarım oldu. 2017 yılında tarım alanındaki araştırma ve geliştirme faaliyetlerine 272,4 milyon lira ayrılırken, bu rakam 2026’da 14,5 milyar liraya yükseldi.
Böylece tarım AR-GE bütçesi yaklaşık 53 kat artmış oldu. Akıllı tarım teknolojileri, sürdürülebilir üretim yöntemleri, gıda arz güvenliği ve verimliliği artırmaya yönelik çalışmalar bu alandaki yatırımların öne çıkan başlıkları arasında yer aldı.
Sanayi ve Teknolojiye 27,6 Milyar Liralık Kaynak
Endüstriyel üretim ve teknoloji alanında da önemli bir bütçe artışı gerçekleşti. 2017 yılında yaklaşık 1 milyar lira olan bu alandaki AR-GE kaynağı, 2026’da 27,6 milyar liraya kadar yükseldi. Sanayide dijital dönüşüm, yenilikçi enerji teknolojileri ve yerli üretim kapasitesini artırmaya yönelik çalışmaların etkisiyle sanayi ve teknoloji odaklı AR-GE yatırımları yaklaşık 27 kat büyüdü.
AR-GE Bütçesinin En Büyük Payı Üniversitelere Ayrıldı
Toplam tutar açısından merkezi yönetim AR-GE bütçesinin en büyük bölümünü üniversiteler tarafından yürütülen bilimsel araştırmalar oluşturdu.
“Genel bilgi gelişimi: AR-GE” kapsamında üniversitelere ayrılan kaynak 2017 yılında 7,7 milyar lira seviyesindeydi. Bu tutar 2024 yılında 122 milyar liraya yükselirken, 2026’da 214,5 milyar liraya kadar ulaştı. Söz konusu rakam, toplam merkezi yönetim AR-GE bütçesinin yaklaşık yüzde 70’ine karşılık geliyor.
Savunma AR-GE Bütçesi 12,3 Milyar Liraya Çıktı
Savunma sanayisine yönelik araştırma ve geliştirme yatırımları da yükselişini sürdürdü. 2017 yılında yaklaşık 1,8 milyar lira olan savunma AR-GE bütçesi, 2026 itibarıyla 12,3 milyar liraya kadar ulaştı. Böylece savunma alanına ayrılan AR-GE kaynağı söz konusu dönemde yaklaşık 6,6 kat artış gösterdi.
Yerli İHA ve SİHA sistemleri, KAAN savaş uçağı, gemi inşa projeleri ve diğer savunma teknolojileri, Türkiye’nin bu alandaki araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin öne çıkan başlıkları arasında yer aldı.
Eğitim ve Altyapı Yatırımları da Yükseldi
Eğitim alanındaki AR-GE bütçesi de son 10 yılda önemli ölçüde arttı. 2017 yılında 570 milyon lira seviyesinde bulunan eğitim AR-GE harcamaları, 2026’da 8,6 milyar liraya kadar yükseldi. Ulaşım, telekomünikasyon ve diğer altyapı alanlarına ayrılan araştırma ve geliştirme kaynağı ise aynı dönemde 470 milyon liradan 6,7 milyar liraya kadar çıktı.
Kültürel ve Sosyal Araştırmalara Ayrılan Kaynak Artıyor
Kültürel ve toplumsal araştırmalar için ayrılan bütçelerde de yükseliş kaydedildi. Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi alanındaki AR-GE bütçesi 2017’ye göre yaklaşık 30 kat artarak 130 milyon liraya kadar ulaştı.
Siyasi ve sosyal sistemler, yapılar ve süreçlere yönelik araştırma harcamaları ise 11 kattan fazla artış göstererek 603,6 milyon liraya yükseldi. Türkiye’nin merkezi yönetim AR-GE bütçesinde yaşanan genel artış, uzaydan tarıma, savunmadan sanayiye kadar birçok stratejik alanda teknoloji ve inovasyon yatırımlarının büyümeye devam ettiğini ortaya koydu.
