2027-2029 dönemini kapsayan yeni Orta Vadeli Program’da işsizlik ödeneğine erişim şartlarının kolaylaştırılabileceğine yönelik dikkat çeken bir düzenleme yer aldı. Mevcut sistemde işsizlik maaşı alabilmek için belirli prim günü ve işten çıkış şartlarının karşılanması gerekirken, yeni OVP’de İşsizlik Sigortası Fonu kaynaklı pasif işgücü programlarından yararlanma koşullarının esnetilmesi amaçlanıyor.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından açıklanan 2027-2029 Orta Vadeli Program, istihdam ve işsizlik alanında yeni hedefleri gündeme taşıdı.
Programa göre önümüzdeki üç yıllık dönemde işgücüne katılımın artmasıyla birlikte istihdamın yıllık ortalama yaklaşık 711 bin kişi yükselmesi bekleniyor. Böylece program dönemi boyunca toplam 2,1 milyon kişilik ilave istihdam oluşturulması hedefleniyor.
2026 yılında yüzde 8,1 seviyesinde gerçekleşmesi beklenen işsizlik oranının ise 2029 yılı itibarıyla yüzde 7,6’ya kadar gerilemesi öngörülüyor.
Üç Yılda 2,1 Milyon Yeni İstihdam Hedefi
TÜİK verilerine göre Türkiye’de istihdam son yıllarda genel olarak artış eğilimi gösterdi.
2020 yılında 26 milyon 695 bin olan istihdam edilen kişi sayısı, 2021’de 28 milyon 797 bine, 2022’de 30 milyon 752 bine, 2023’te 31 milyon 632 bine ve 2024’te 32 milyon 620 bine yükseldi. 2025 yılında ise istihdam 32 milyon 566 bin kişi olarak gerçekleşti.
2020-2025 döneminde toplam istihdam artışı 5 milyon 871 bin kişiye ulaşırken, yıllık ortalama artış yaklaşık 1 milyon 174 bin kişi oldu.
COVID-19 etkisinin belirgin olduğu 2020 yılı dışarıda bırakıldığında ise 2021-2025 döneminde yıllık ortalama istihdam artışı yaklaşık 942 bin kişi olarak hesaplandı.
İşgücüne Katılım Oranında Dalgalı Seyir
İstihdamdaki artışta işgücüne katılım oranındaki yükseliş de etkili oldu.
2020’de yüzde 49,1 seviyesinde bulunan işgücüne katılım oranı 2021’de yüzde 51,4’e, 2022’de yüzde 53,1’e, 2023’te yüzde 53,3’e ve 2024’te yüzde 54,2’ye kadar yükseldi.
2025 yılında ise oran yüzde 53,5 seviyesine kadar geriledi. Yeni OVP’de işgücüne katılımın yeniden artırılması ve atıl işgücünün azaltılması temel hedefler arasında yer alıyor.
İşsizlik Maaşında Şartlar Kolaylaşabilir
Yeni OVP’de önceki programlardan farklı olarak işsizlik ödeneği ve benzeri pasif işgücü programlarına ilişkin yeni bir adım dikkat çekti.
Programda, işgücü piyasasında “güvenceli esnekliği” ve erişimi artırmak amacıyla İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanan pasif işgücü programlarından yararlanma koşullarının kolaylaştırılacağı belirtildi.
Bu programların başında işsizlik ödeneği gelirken, kısa çalışma ödeneği de önemli uygulamalardan biri olarak ön plana çıkıyor.
Düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde özellikle esnek çalışma modellerinde çalışan kişilerin işsizlik maaşına erişiminin kolaylaşması gündeme gelebilir.
İşsizlik Maaşı İçin Mevcut Şartlar Neler?
Mevcut mevzuata göre işsizlik ödeneğinden yararlanabilmek için çalışanın işten ayrılmadan önceki son 120 gün boyunca hizmet akdine tabi olması gerekiyor.
Ayrıca son üç yıl içerisinde belirli sayıda sigorta primi ödenmiş olması şartı aranıyor.
Mevcut uygulamada prim gün sayısına göre işsizlik ödeneğinin süresi de değişiyor. Verilen bilgiye göre 600 gün sigortalı çalışanlara 180 gün, 90 gün sigortalı çalışanlara 240 gün, 1080 gün çalışanlara ise 300 gün boyunca işsizlik ödeneği ödeniyor.
Bunun yanında çalışanın işten ayrılış nedeninin de işsizlik ödeneği almaya uygun olması gerekiyor.
Esnek Çalışanlar İçin Mevcut Sistem Zorlayıcı
Haberde yer alan değerlendirmelere göre mevcut prim ve çalışma süresi koşulları özellikle esnek çalışma modeliyle çalışanların işsizlik ödeneğine erişimini zorlaştırabiliyor.
Yeni OVP’de güvenceli esnekliğe yapılan vurgu, bu şartların yeniden ele alınabileceği beklentisini güçlendiriyor.
Uluslararası örneklerde ise Türkiye’ye kıyasla daha kısa çalışma süresiyle işsizlik ödeneğine hak kazanılabildiği belirtiliyor.
İşten Çıkış Kodu da Belirleyici
Türkiye’de işsizlik maaşına hak kazanılmasında yalnızca prim günü yeterli değil. İşverenin Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirdiği işten çıkış kodu da sürecin önemli bir parçasını oluşturuyor.
İŞKUR, işçinin işsizlik ödeneğine hak kazanıp kazanmadığını değerlendirirken bu çıkış kodunu dikkate alıyor.
İşten ayrılma nedeni işsizlik ödeneğine uygun şekilde bildirilmediğinde, kişi gerekli prim gününü tamamlamış olsa dahi ödenekten yararlanamayabiliyor.
Haberde, işveren tarafından çıkış kodunun hatalı veya gerçeğe aykırı bildirilmesi durumlarında çalışanların uzun hukuki süreçlerle karşı karşıya kalabildiğine dikkat çekiliyor.
Başvuranların Yaklaşık Yarısı İşsizlik Maaşı Alabildi
İşsizlik Sigortası Fonu’ndan ilk ödemenin yapıldığı Mart 2002’den 31 Temmuz 2026’ya kadar geçen dönemde işsizlik ödeneği için 23 milyon 667 bin 740 kişi başvuru yaptı.
Bu başvuruların 12 milyon 604 bin 54’ü işsizlik ödeneği almaya hak kazandı.
Veriler, işsizlik maaşına başvuranların önemli bir bölümünün mevcut koşullar nedeniyle ödenekten yararlanamadığını ortaya koyuyor.
Gözler Yeni Düzenlemede
Yeni OVP’de yer alan düzenleme hayata geçirilirse işsizlik maaşı ve kısa çalışma ödeneği gibi programların kapsamının genişletilmesi mümkün olabilir.
Özellikle esnek çalışma modellerinde çalışanların sisteme erişimini kolaylaştıracak yeni prim günü, çalışma süresi veya başvuru kriterlerinin gündeme gelmesi bekleniyor.
Ancak işsizlik maaşına ilişkin hangi şartların değişeceği ve yeni düzenlemenin ne zaman uygulanacağı konusunda henüz kesinleşmiş bir takvim bulunmuyor.
